Đặc điểm thực vật học của cà phê vối

Bài viết nhằm hiểu về đặc điểm thực vật học của cây cà phê vối. Trên cơ sở làm tiền đề cho nghiên cứu về đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng. 1 1. Rễ cà phê2 2. Thân và cành cà phê vối3 3. Lá cà phê vối4 4. Hoa cà phê vối5 5. Quả […]

Bài viết nhằm hiểu về đặc điểm thực vật học của cây cà phê vối. Trên cơ sở làm tiền đề cho nghiên cứu về đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng.

Thực vật học của cà phê vối
Mô phỏng cây cà phê (hình sưu tầm)

1. Rễ cà phê

Rễ cà phê phân bố chủ yếu ở 0 – 30 cm và rộng xung quanh tán. Rễ chính mọc sâu 60 – 100 cm, rễ nhánh mọc theo hướng xiên ngang. Rễ rất thích hợp với vùng đất thoáng khí, tơi xốp, hàm lượng mùn cao. Khi pH thấp và hàm lượng nhôm di động cao (> 50 ppm) có thể làm chết rễ tơ cà phê vối (Trương Hồng, 1999).

Thực vật học của cà phê vối
cây cà phê con

2. Thân và cành cà phê vối

Thân cà phê phát triển theo một trục chính tạo thành nhiều đốt liên tục, mỗi đốt mang một đôi lá. Cành mang quả cấp một thường hình thành một lần theo chiều ngang hoặc nửa thẳng hay đứng so với thân chính. Mỗi năm cà phê có thể cho từ 8 đến 14 cặp cành mang quả. Cành cơ bản là bộ khung cơ bản của cây và quyết định năng suất hàng năm. Những cành phát sinh từ những đốt trên cành cơ bản hoặc cành nối tiếp gọi là cành thứ cấp.

3. Lá cà phê vối

Cà phê có lá xanh quanh năm và sự thay lá diễn ra cả năm. Lá cà phê tồn tại trung bình từ 10 – 12 tháng trên cây tuỳ theo chế độ dinh dưỡng và ngoại cảnh. Lá giữ vai trò quan trọng trong quang hợp và hàm lượng tinh bột có tương quan với số quả là r = 0,7262. Cà phê thuộc cây C3, ưa bóng, lá trong bóng mát chứa nhiều diệp lục tố hơn ngoài mát (trích bởi Lê Quang Hưng, 1999).

4. Hoa cà phê vối

Hoa cà phê có màu trắng, chùm hoa dạng xim chứa 3 – 5 hoa, có nhiều chùm hoa trên một đốt với số lượng khác nhau theo giống.

5. Quả cà phê vối

Thực vật học của cà phê vối
Giai đoạn phát triền của quả cà phê (hình sưu tầm)

Sau quá trình thụ phấn xảy ra, quả cà phê được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau như:

Giai đoạn 1 – hình thành quả:

Trong khoảng 2 – 4 tháng, quả non phát triển rất chậm, còn gọi là giai đoạn đầu đinh.

Giai đoạn 2 – phát triển nhanh:

Từ tháng thứ 3 – 5 sau hoa nở, quả tăng nhanh về thể tích và khối lượng, đặc biệt vỏ quả, sự phân chia tế bào rất nhanh. Giai đoạn này, thể tích quả có thể đạt 75 – 80% so với quả lúc chín; thiếu nước và dinh dưỡng có thể làm quả nhỏ và rụng quả.

Giai đoạn 3 – quả tích lũy chất khô:

Từ tháng thứ 6 – 8, hạt đã hình thành, chủ yếu là nội nhũ, hạt tăng nhanh khối lượng khô với sự gia tăng kích thước quả. Giai đoạn này, quả cần nhiều dinh dưỡng nhất, chiếm 75% khi quả chín. Nếu thiếu dinh dưỡng mà trên cây có nhiều quả dẫn tới tình trạng cây bị kiệt sức, khô cành và tỷ lệ hạt lép cao.

Giai đoạn 4 – quả chín:

Vào tháng thứ 8 – 10 sau hoa nở, quả chín hàm lượng diệp lục giảm, ethylene được tạo ra và quả chuyển màu hồng, đỏ. Trong quá trình chín, vỏ ngoài tăng nhanh khối lượng khô và thể tích.

6. Hạt cà phê

Thực vật học của cà phê vối
Cấu tạo hạt cà phê (hình sưu tầm)

Hạt cà phê vối có màu xám xanh, chiều dài từ 6 – 8 mm, rộng từ 6 – 7 mm. Để nhân đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, các biện pháp canh tác, thu hoạch và chế biến đóng vai trò quan trọng. Thành phần hóa sinh trong hạt cà phê ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng thử nếm (chất lượng tách).

Trên đấy là sơ lược đặc điểm thực vật học của cà phê vối. Ngoài ra, mỗi một giống cà phê vối đều có đặc điểm riêng mà chúng ta cần nghiên cứu.

Jackie Nguyễn

Tài liệu tham khảo

  • Kỹ thuật trồng và thu hoạch cà phê xuất khẩu, NXB Giáo Dục, 1999
  • Cây cà phê ở Việt Nam, NXB. Nông nghiệp, 2000

Bài viết khác

shares